Kodeks Etyki i Standardów Praktyki
Towarzystwo Doradców Psychospołecznych (TDP)
Uwaga o języku i zakresie: TDP posługuje się pojęciami: doradztwo psychospołeczne, counselling, wsparcie, psychoedukacja, interwencja kryzysowa, praca rozwojowa/edukacyjna. Kodeks nie ustanawia i nie opisuje psychoterapii ani wykonywania zawodów regulowanych. Członkowie są zobowiązani do przestrzegania przepisów prawa oraz zasad właściwych dla kraju/jurysdykcji, w której działają.
1. Cel i status Kodeksu
1.1. Kodeks określa standardy etyczne i jakościowe dla członków TDP w obszarze doradztwa psychospołecznego/counsellingu, psychoedukacji, wsparcia rozwojowego oraz interwencji kryzysowej.
1.2. Kodeks ma na celu ochronę dobra klienta, promowanie odpowiedzialnej praktyki oraz budowanie zaufania publicznego.
1.3. Kodeks jest dokumentem wewnętrznym TDP i stanowi podstawę oceny etycznej w procesie rejestracji, audytu, rozpatrywania skarg i postępowania dyscyplinarnego.
2. Definicje
2.1. Doradca psychospołeczny / counsellor (w rozumieniu TDP) – osoba zarejestrowana w TDP, prowadząca działania wsparciowe, edukacyjne i rozwojowe, w granicach swoich kompetencji i prawa.
2.2. Klient – osoba korzystająca z usług członka TDP (indywidualnie, rodzinnie, grupowo lub w organizacji).
2.3. Wsparcie psychospołeczne – działania skoncentrowane na poprawie funkcjonowania, dobrostanu, umiejętności radzenia sobie, relacji i zasobów, bez wchodzenia w obszary zastrzeżone dla zawodów regulowanych.
2.4. Interwencja kryzysowa – krótkoterminowe wsparcie w sytuacji ostrego stresu/kryzysu, ukierunkowane na bezpieczeństwo, stabilizację, plan działania i dostęp do właściwych służb.
2.5. Superwizja – formalny proces wsparcia i kontroli jakości praktyki doradcy, prowadzony przez kwalifikowaną osobę lub w uznanej formule (indywidualnej, grupowej lub koleżeńskiej zgodnie z zasadami TDP).
3. Zasady naczelne
Członek TDP kieruje się następującymi zasadami:
3.1. Szacunek i godność – traktuje klienta z poszanowaniem praw, wartości i autonomii.
3.2. Bezpieczeństwo i dobro klienta – priorytetem jest ograniczanie szkody i wzmacnianie bezpieczeństwa.
3.3. Uczciwość i przejrzystość – komunikuje zakres wsparcia, warunki współpracy, opłaty, zasady poufności i granice kompetencji.
3.4. Odpowiedzialność – bierze odpowiedzialność za decyzje zawodowe, korzysta z superwizji i konsultacji.
3.5. Sprawiedliwość i równość – przeciwdziała dyskryminacji, zapewnia równy dostęp i szacunek.
3.6. Poufność – chroni informacje klienta, ujawnia je wyłącznie zgodnie z prawem i zasadami Kodeksu.
4. Zakres pracy i komunikacja usług
4.1. Członek TDP opisuje swoją usługę jako: doradztwo psychospołeczne/counselling, psychoedukacja, wsparcia rozwojowe/edukacyjne, interwencja kryzysowa, trening umiejętności (np. komunikacja, regulacja emocji, kompetencje społeczne) – zgodnie z kompetencjami.
4.2. Członek unika w komunikacji marketingowej i dokumentach sformułowań mogących wprowadzać w błąd co do posiadania uprawnień do zawodów regulowanych (w szczególności: tytułów, licencji, rejestrów państwowych), jeżeli ich nie posiada.
4.3. Członek nie obiecuje rezultatów i nie składa gwarancji skuteczności.
4.4. Członek stosuje język zrozumiały dla klienta oraz adekwatny kulturowo.
Praktyczna zasada bezpieczeństwa komunikacji:
- mów: wsparcie, counselling, psychoedukacja, plan działania, trening umiejętności, konsultacja, interwencja kryzysowa, coaching kompetencyjny
- unikaj: sformułowań sugerujących leczenie, diagnozowanie, terapia w znaczeniu klinicznym, jeżeli nie wynika to z odrębnych uprawnień i lokalnych regulacji.
5. Bezpieczeństwo klienta i sytuacje podwyższonego ryzyka
5.1. Członek ocenia ryzyko w sposób proporcjonalny do sytuacji (np. zagrożenie życia, przemoc, nadużycia, zaniedbanie, ciężki kryzys).
5.2. W sytuacjach wymagających interwencji medycznej lub udziału służb – członek priorytetowo kieruje do właściwych instytucji i dokumentuje podjęte działania.
5.3. Członek posiada podstawową wiedzę w zakresie: planu bezpieczeństwa, procedur kryzysowych, zasad kierowania do służb, pracy z osobą w silnym wzbudzeniu.
5.4. Członek nie prowadzi pracy poza swoim zakresem kompetencji; w razie potrzeby konsultuje lub przekierowuje.
6. Poufność i ochrona prywatności
6.1. Informacje klienta są poufne.
6.2. Ujawnienie informacji wymaga zgody klienta, chyba że prawo wymaga lub dopuszcza ujawnienie (np. bezpośrednie zagrożenie życia/zdrowia, obowiązki zgłoszeniowe).
6.3. Członek minimalizuje zakres ujawnianych danych do niezbędnego minimum.
6.4. Członek zabezpiecza dane technicznie i organizacyjnie (hasła, szyfrowanie, ograniczony dostęp, kopie zapasowe, polityka retencji).
6.5. Członek informuje klienta o zasadach poufności i wyjątkach przed rozpoczęciem współpracy.
7. Zgoda świadoma i zasady współpracy
7.1. Członek uzyskuje świadomą zgodę klienta na współpracę – w formie pisemnej lub elektronicznej, z możliwością potwierdzenia.
7.2. Zgoda obejmuje: cel i zakres wsparcia, ramy czasowe, zasady poufności, opłaty, zasady odwoływania spotkań, kanały komunikacji, procedury kryzysowe oraz politykę danych.
7.3. Klient może zakończyć współpracę w dowolnym momencie.
7.4. Dla osób niepełnoletnich członek przestrzega zasad zgód opiekunów i wymogów prawnych danej jurysdykcji.
8. Granice, relacje zawodowe i przeciwdziałanie nadużyciom
8.1. Członek utrzymuje relację zawodową opartą na zaufaniu, bez wykorzystywania przewagi.
8.2. Członek unika relacji podwójnych (np. prywatnych, biznesowych) z klientem, które mogą zaburzać bezstronność lub zwiększać ryzyko nadużyć.
8.3. Niedopuszczalne jest: przemoc, groźby, manipulacja, relacje seksualne, wyłudzanie korzyści, presja finansowa, naruszanie poufności dla własnej korzyści.
8.4. Członek w sposób jasny ustala zasady kontaktu poza spotkaniami (np. e-mail, SMS, social media).
8.5. Prezenty i gratyfikacje: przyjmowanie prezentów wymaga ostrożności i oceny ryzyka (preferowane: odmowa lub symboliczne, jawne zasady).
8.6. Członek nie prowadzi komunikacji marketingowej w sposób naruszający granice relacji z klientem (np. proszenie o opinie w sposób naciskający, publikowanie historie klienta, nawet zanonimizowanej, bez zgody).
9. Kompetencje, odpowiedzialność i rozwój zawodowy
9.1. Członek pracuje wyłącznie w zakresie swoich kompetencji (wykształcenie, praktyka, szkolenia, superwizja).
9.2. Członek stale podnosi kwalifikacje i aktualizuje wiedzę.
9.3. Członek dba o własną kondycję i bezpieczeństwo praktyki (higiena pracy, przeciwdziałanie wypaleniu, korzystanie z konsultacji).
9.4. Członek nie przedstawia się w sposób wprowadzający w błąd (tytuły, stopnie, specjalizacje).
10. Superwizja
10.1. Superwizja jest obowiązkowa dla wszystkich praktykujących członków.
10.2. Dopuszczalne formy: indywidualna, grupowa (2–6), koleżeńska (dla starszych praktyków – zgodnie z regulaminem TDP).
10.3. Członek prowadzi dokumentację superwizji oraz udostępnia ją do audytu TDP na żądanie, w zakresie zgodnym z poufnością i prawem.
10.4. Superwizja nie może naruszać poufności klienta – stosuje się dane minimalne i anonimizację.
11. CRZ/CPD – ciągły rozwój zawodowy
11.1. Członek spełnia minimalne wymagania CRZ/CPD określone przez TDP (CRZ-A i CRZ-B).
11.2. Członek prowadzi rejestr aktywności i dostarcza dokumentację w terminach wymaganych przez TDP.
11.3. Fałszowanie dokumentacji CRZ/CPD jest ciężkim naruszeniem Kodeksu.
12. Dokumentacja i przechowywanie danych
12.1. Członek prowadzi dokumentację w sposób rzetelny, proporcjonalny i minimalny (tyle, ile potrzebne do jakości i bezpieczeństwa).
12.2. Dokumentacja nie może zawierać treści poniżających, stygmatyzujących lub nieadekwatnych.
12.3. Dane przechowywane są bezpiecznie i zgodnie z prawem (RODO/odpowiedniki).
12.4. Klient ma prawo do informacji o dokumentacji i zasadach jej przetwarzania – zgodnie z prawem.
13. Współpraca interdyscyplinarna i przekierowania
13.1. Członek współpracuje z innymi specjalistami z poszanowaniem roli, kompetencji i poufności.
13.2. Wymagana jest zgoda klienta na kontakt z innymi osobami/instytucjami, chyba że zachodzą wyjątki prawne.
13.3. Członek kieruje klienta do odpowiednich usług, gdy potrzeby wykraczają poza zakres wsparcia psychospołecznego lub kompetencje członka.
14. Uczciwość, reklama i wizerunek
14.1. Informacje o usługach muszą być prawdziwe, weryfikowalne i nie wprowadzające w błąd.
14.2. Członek nie używa tytułów i określeń sugerujących uprawnienia regulowane, jeżeli ich nie posiada.
14.3. Opinie klientów: wolno je prezentować tylko zgodnie z prawem i zasadami rzetelności oraz bez presji.
14.4. Wizerunek TDP: członek dba o reputację Towarzystwa, unika zachowań naruszających zaufanie publiczne.
15. Równość, inkluzywność i kultura
15.1. Członek nie dyskryminuje ze względu na: pochodzenie, narodowość, płeć, tożsamość, orientację, wiek, niepełnosprawność, status społeczny, religię, poglądy.
15.2. Członek uwzględnia kontekst kulturowy i językowy oraz dba o dostępność wsparcia.
16. Badania, publikacje i edukacja
16.1. Członek prowadzi badania i publikacje w sposób rzetelny, z poszanowaniem praw uczestników i zasad zgody.
16.2. Dane uczestników badań są chronione, a ryzyko minimalizowane.
16.3. Członek unika plagiatu, fałszowania danych i ukrywania konfliktów interesów.
16.4. W edukacji i szkoleniach członek działa odpowiedzialnie, jasno rozgranicza fakty od opinii, dba o bezpieczeństwo uczestników.
17. Konflikt interesów
17.1. Członek identyfikuje i ujawnia potencjalne konflikty interesów (np. relacje rodzinne, biznesowe, zależności).
17.2. W razie konfliktu interesów członek podejmuje kroki ograniczające ryzyko: konsultacja, zmiana prowadzącego, przekierowanie.
18. Skargi, naruszenia i postępowanie dyscyplinarne
18.1. Członek ma obowiązek współpracy w procesie wyjaśniającym, gdy dotyczy to skargi lub audytu.
18.2. Zgłaszanie naruszeń: możliwe jest zgłoszenie jawne lub anonimowe zgodnie z procedurą TDP.
18.3. Komisja etyczna prowadzi postępowanie rzetelnie, bezstronnie i z poszanowaniem stron.
18.4. Sanctions mogą obejmować: zalecenia naprawcze, dodatkową superwizję/szkolenie, upomnienie, zawieszenie, odebranie statusu rejestru, a w razie potrzeby – przekazanie sprawy do właściwych organów.
19. Standardy rejestracyjne (skrót)
19.1. Członek utrzymuje aktualne dokumenty wymagane przez TDP.
19.2. Wymagane standardy obejmują co najmniej:
- dowód tożsamości,
- weryfikację historii kryminalnej (zgodnie z polityką),
- aktualny certyfikat pierwszej pomocy (dla praktyków),
- superwizję,
- CRZ/CPD,
- zgodność z Kodeksem Etyki.
19.3. TDP może przeprowadzać audyty rejestru i wymagać uzupełnień.
20. Postanowienia końcowe
20.1. Kodeks obowiązuje od dnia publikacji i ma zastosowanie do wszystkich członków oraz kandydatów w procesie rejestracji.
20.2. TDP zastrzega możliwość aktualizacji Kodeksu w odpowiedzi na zmiany prawne, standardy branżowe i potrzeby jakościowe.
20.3. W sprawach nieuregulowanych Kodeksem stosuje się regulaminy TDP oraz właściwe przepisy prawa.